МӘМС: Біздің міндет – пациенттерді қымбат шығындардан қорғау

Фото: Depositphotos
206 қаралу саны

Бүгін журналистер үшін кезекті вебинар өткізілді, онда сарапшылар жиналғандарға қазақстандық денсаулық сақтауды қаржыландырудың маңызды аспектілері, бюджеттік жоспарлау және талдама туралы айтып берді.

«Денсаулық сақтау экономикасы: бюджет, шығындар, қаржыландыруды талдау» атты төртінші онлайн-семинар Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі мен МӘМС коммуникациялар жөніндегі Жобалар кеңсесінің бастамасымен 2020 жылдың 23 маусымында өтті. Тәжірибелі сарапшылар мен дәрігерлерді тартудың арқасында вебинарлар сериясы журналистер мен публицистердің денсаулық сақтау жүйесі мен міндетті медициналық сақтандыру жүйесі туралы білімдерін арттыруға көмектеседі.

Мұнда денсаулық сақтауды қаржыландыру саласының сарапшысы Камилла Гаитова мен ӘМСҚ ҰАҚ басқарушы директоры Азамат Қазиұлы Өміртаев баяндама жасады. Семинар форматы интернеттегі спикерлермен тікелей сұхбаттасу мүмкіндігін қарастырды.

Денсаулық сақтауды қаржыландыруға ретроспективті көзқарас

Қатысушыларға денсаулық сақтауды қаржыландырудың қазіргі құрылымы туралы айтпас бұрын баяндамашылар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің бюджетті кезең-кезеңмен шоғырландыру және медициналық қызметтерді сатып алудың тиімді жүйесін құру жолын қысқаша айтып өтті. Мәселен, денсаулық сақтауды реформалау мен дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы (ДСРДМБ), медициналық көмекке шығындарды бір аймақ көлемінде (2005ж.) және стационарлық көмек шығындарын Қазақстан Республикасы шеңберінде  теңестіру (2010ж.) міндеттерін шешті.

Одан кейінгі жылдар амбулаториялық-емханалық көмек шығындарын Қазақстан Республикасы шеңберінде теңестіруге және «МӘМС туралы» Заңның қабылдануына арналды. 2019 жылға біздің денсаулық сақтау жүйесі Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесімен (БҰДСЖ) және қалыптасқан МӘМС инфрақұрылымымен келді.

МӘМС жүйесінің 2025 жылға дейінгі перспективалары

Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының негізгі мақсаты әрбір қазақстандық үшін медициналық көмекке күтілмеген қымбатшылықтың алдын алу. Бұл үшін 5 жыл ішінде МӘМС жүйесінде халықты қамту деңгейін 90% дейін арттыру үшін бірқатар міндеттер орындалады. Сонымен қатар, МӘМС есебінен медициналық көмекке жұмсалатын шығыстардың үлесі 2025 жылы 20%-ға дейін өседі. МӘМС жүйесіндегі және тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі аясында медициналық қызметтер көлемін жоспарлаудың тиімділігін арттыру 2025 жылы 85% дейін артады. Сонымен бірге стратегиялық сатып алушы ретіндегі Қордың рөлі 2022 және 2025 жылдары МӘМС жүйесі мен ТМККК аясында   көрсетілетін медициналық қызметтерге тарифтерді 100% қайта қарау арқылы күшейтіледі.

МӘМС жүйесінің қаржылық тұрақтылығына қалай қол жеткізуге болады

Әрине, жоспарлауға осындай көп деңгейлі көзқарас жоғары жоспарлау тәртібін қажет етеді. Көптеген қаржылық міндеттердің ішінен баяндамашылар мыналарды атап өтті: аударымдар мен жарналарды жинақтау, медициналық қызметтерді жоспарлау, медициналық қызметтерді сатып алу, медициналық көмек сапасын бақылау, көрсетілетін медициналық қызметтер үшін денсаулық сақтау субъектілерінің қызметтеріне ақы төлеу, тарифтік саясатты жетілдіру, пациенттермен кері байланысты қамтамасыз ету, пациенттің шетелде емделуін ұйымдастыру.

МӘМС-тің негізгі күші – жарналар

Журналистер көбінесе МӘМС-тің ең маңызды аспектісі жарналар жүйесі туралы үстірт көзқарасқа ие. Сондықтан спикерлер денсаулық сақтауға арналған қаржылық жоспарлауды мұқият түсіндірді. МӘМС жүйесіне жарналар мен аударымдар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі шоттарға орналастырылатынын түсіну керек. Бұл жинақтаудың мақсаты МӘМС жүйесінде денсаулық сақтау субъектілерінің медициналық көмек көрсету қызметтеріне ақы төлеу болып табылады. Қызметтерге тікелей төлемнен басқа ӘМС қоры Ұлттық Банк арқылы қаржыны қаржылық құралдарға орналастырады. Сонымен бірге активтердің 1,47%-ы Қордың қызметін қолдауға бөлінген. 2020 жылға түсімдер болжамы 560,3 млрд. теңге көлемінде жоспарланған, оның 214,2 млрд. теңгесі 2020 жылдың 1 маусымына дейін түсті. Басқаларға қарағанда Алматыдан көп қаржы түсті 66,7 млрд. теңге, ең азы Түркістан облысынан 6,8 млрд. теңге.

Кім МӘМС қатысушысы болып табылады

Медициналық сақтандырудың міндетті сипатын ескере отырып МӘМС жүйесіне қатысушылар Қазақстанның барлық азаматтары болып табылады. Жалпы саны 17 593,0 мың адам, 14 549,3 мың адам сақтандырылған деп саналады. Орташа алғанда МӘМС жүйесіне қатысушылардың 83%-ы сақтандырылған (тұрақты төлемдер аударатындар немесе жарналар төлеуден босатылған тұлғалар). Жарналардың/аударымдардың жүйелілігі жылына орта есеппен 9 ретті құрайды.

Егер біз МӘМС-ке аударымдар мен жарналарды төлеушілерді кірістері бойынша қарастыратын болсақ, онда соңғы 12 күнтізбелік айда 5 431,3 мың қызметкердің 62,2%-ының орташа айлық табысы 4 ең төменгі жалақыдан (170 000 теңге) аз болды, ал 6,4% -ының кірістері жоғарғы шекте 425 000 теңге. МӘМС проблемасы кейбір қатысушылардың тұрақты орналастыру схемасынан «түсіп қалуы». Мысалы, жұмысшылардың 63%-дан астамы «маусымдық» жұмыстарда жұмыс істейді (ауыл шаруашылығы, құрылыс және жөндеу). Төлемдерге жиі жұмыстан шығару да әсер етеді 21%.

МӘМС-тегі жеке кәсіпорындардың үлесі

Коронавирустық пандемия бизнес субъектілері үшін сақтандыру мерзімін созудың себептерінің бірі болды. Қазақстанда 237 мың жұмыс берушіде 925 мыңнан астам қызметкер жұмыс істейді. Олардың едәуір бөлігі ШОБ субъектілеріне қатысты 820 мың адам, олар үшін шартты сақтандыру мерзімі 2020 жылдың 1 қазанына дейін белгіленген. Қалған 104 мың қызметкер ірі бизнеске жатады, олар үшін қызметкерлерді шартты сақтандыру мерзімі 2020 жылдың 1 шілдесіне дейін ұзартылды. ШОБ субъектілерін МӘМС төлеуден босатуға байланысты 60 миллион теңгеден астам аударымдар жасалған  жоқ.

ТМККК және МӘМС пакеттерінің айырмашылығы неде?

Көптеген жылдардан бері бізге белгілі кепілдендірілген медициналық көмек сақтандыру мәртебесіне қарамастан бүкіл халыққа қолданылады. Бұған жедел жәрдем және санитарлық авиация, емханалар, шұғыл стационарлық көмек, мейірбике күтімі, әлеуметтік маңызы бар ауруларға медициналық көмек көрсетудің барлық спектрі, негізгі созылмалы аурулар, оның ішінде дәрі-дәрмектер (онкология, туберкулез, 25 негізгі созылмалы аурулар) жатады.

Тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемінен МӘМС пакетінің  айырмашылығы сонда, тың жүйеде жаңа қызметтер, сондай-ақ қымбаттығына байланысты бұрын кең қол жетімді болмаған көмек түрлері бар. МӘМС қатысушылары Қазақстанның барлық тұрғындары болып табылады, олар 2020 жылдың 1 қаңтарына 16.984.373 адамды құрады, бірақ олардың барлығы бірдей нақты төлеушілер емес. Сақтандырылған халықтың едәуір бөлігі жеңілдік санаттарына жатады 10 549 817 адам.Олар үшінсақтандыру жарналарын мемлекет төлейді.

Егер 2019 жылы тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлеміне 1 тұрғынға шаққанда шығындар 56,1 мың теңгені құраса, ал 2020 жылы медициналық сақтандырудың жаңа моделін іске қосумен бірге ТМККК және МӘМС жүйесінде 1 тұрғынға шаққандағы шығыстар 87,1 мың теңгені құрады, яғни өсім 55%-ға дейін өсті.

Жаңартылған түрдегі МӘМС пакеті медициналық көмектің бес түрінен тұрады: консультативтік-диагностикалық көмек, қосымша амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету, стационарды ауыстыратын көмек, жоспарланған стационарлық көмек, оңалту және қалпына келтіру емі.

МӘМС-тің жаңа бастамалары

МӘМС басымдықтары салауатты өмір салтын насихаттауға және операциялар мен диагностиканың ең күрделі түрлеріне қолжетімділіктің болуына баса назар аудару арқылы қаржыландырудың әлеуметтік сипатына ие болу. Әлемнің барлық елдерінде жалпыхалықтық денсаулық сақтандыру идеясы пациенттің емделудің кез-келген түріне күтпеген шығындарын барынша азайтуға бағытталған, бұл тек экономикалық белсенді және халықтың ең сау бөлігінің төлемдерінің шоғырлануына байланысты мүмкін болады.

Осылайша, ӘМС қоры Қазақстанда МӘМС енгізілген сәттен бастап сатып алулар жоспарына ерекше назар аударады.

2019 жылмен салыстырғанда 2020 жылы профилактикалық тексерулерге арналған сатып алу жоспарының өсуі ерекше байқалады 193%, консультативті-диагностикалық көмек 551%, стационарды алмастыратын көмек 122%.

Мектеп медицинасын қаржыландыруды ұлғайту жоспарлануда; кеңес берудің және диагностиканың барлық, соның ішінде қымбат түрлері; медициналық оңалту; дәрігерлердің жалақысы 30%-ға және орта буын қызметкерлеріне 20% дейін өседі; тарифтерді белгілеудің жаңа тәсілдері жасалуда; медициналық көмек көлемін жоспарлау демографиялық және эпидемиологиялық көрсеткіштерді ескере отырып жүзеге асырылады.

Бастапқы медициналық-санитарлық көмектің бағыттарын күшейту

Қарапайым тілмен айтқанда, МӘМС емханаларды адамдар ауруханаларға аз жататындай етіп өзгертуді қалайды. Мәселен, өткен жылы жеткізушілердің осы екі негізгі түріне қызметтер сатып алу жоспарлары: бастапқы медициналық-санитарлық көмекке 293,8 млрд. теңге, ал стационарлық медициналық көмекке 265,2 млрд. теңге болды.

Денсаулық сақтау жүйесін қосымша қаржыландыру амбулаториялық-емханалық көмекті қаржыландыруды кезең-кезеңімен арттыруды қарастырады. ТМККК мен МӘМС жүйесіндегі амбулаториялық-емханалық көмекшығындары 2020 жылы 49,4%-дан 51% -ға дейін өсті.

Бастапқы медициналық-санитариялық көмекті қаржыландырудың жалпы көлемі 2019 жылмен салыстырғанда 406 млрд. теңгеден 625 млрд. теңгеге дейін көбейді, яғни 2020 жылы 1,5 есе өсті.

ӘМС қоры жеке меншік ұйымдарды емханалық нарықта жұмыс істеуге белсенді түрде тартуда. Бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсететін жеке медициналық ұйымдар саны 2019 жылмен салыстырғанда 12,5%-ға артты.

Қызмет көрсетушілерді  іріктеу қалай жүргізіледі?

Медициналық қызметтерді әлеуетті жеткізушілерді іріктеу әлеуетті жеткізушілер туралы мәліметтер базасын құрудан басталады. Келесі платформалар іске қосылған: www.egov.kz, сатып алу веб-порталы, ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ақпараттық жүйесі, «Saqtandyry» ақпараттық жүйесі.

Қазіргі уақытта медициналық көмек берушілердің мемлекеттік және жеке меншікке бөлінуі шамамен бірдей: 654 мемлекеттік кәсіпорындар, 595 жекеменшік, барлығы: 1249. Рас, жеке қызмет көрсетушілерді қаржыландыруға жасалған келісім-шарттардың сомасы 178,4 млн. теңгеден 278,2 млн. теңгеге дейін өсті және қаржыландырудың жалпы көлемінің  20%-ына  жетті.

Медициналық қызметтердің сапасы мен көлемін бақылау

Ақаулы қызметтерді қаржыландырудан бас тартудың өсуі МӘМС іске қосылғаннан бері байқалды. 2020 жылдың 4 айында жалпы сомасы 3,19 млрд. теңге қайтарылды, дегенмен былтыр ол 1,64 млрд теңгені құрады. 254 мың ақау анықталды, 2019 жылы 61 мың ақау. Анықталған проблемалардың сипаты жеткізушілердің сапасыз жұмысының келесі түрлерін көрсетеді: негізсіз ауруханаға жатқызу; бухгалтерлік және есептік құжаттаманың дұрыс ресімделмеуі, мәліметтердің ақпараттық жүйеге дұрыс енгізілмеуі; көрсетілген медициналық көмек/қызмет көлемін негізсіз артық бағалау; медициналық-диагностикалық шаралардың, қызметтердің стандарттардан, денсаулық сақтау ережелерінен/клиникалық хаттамалардан негізсіз ауытқуы; келісімшартқа кірмейтін жоғары технологиялық медициналық қызметтер және медициналық қызметтер тізімі.

Халықпен кері байланыс

МӘМС бойынша пациенттермен қарым-қатынас және емдеу жүйесі үшін ақпараттық база «Халықтық платформа» порталы болып табылады. Мемлекет пен халық арасындағы байланыс арнасы барлық конструктивті сұраныстарға тез және тиімді жауап беру үшін сандық форматта құрылған.

Порталдың бастапқы нүктесі пациенттің өз өтініштерін қадағалап, пікірталастар жүргізе алатын Азаматтардың жеке кабинеті болып табылады.

Өтініш берудің тағы бір тәсілі 1406 байланыс орталығы арқылы жасалады. Орталық операторларының көмегімен жүгіну іске асырылады және  орындалу барысы  бақыланады.

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған